كرده و فرستاده‌اى به تو نمىفرستد ، پس خدا اين آيه را نازل كرد : ما وَدَّعَكَ رَبُّكَ وَ ما قَلى . « 3 » در حديثى ديگر : مسلمانان به رسول اللَّه گفتند : اى رسول خدا ! چرا وحى بر تو نازل نمىشود ؟ پس گفت : « چگونه مىخواهيد وحى بر من نازل شود ، در صورتى كه شما برجستگيهاى پشت بندهاى انگشتان دستتان را پاك نمىكنيد و ناخنهاى خود را نمىگيريد » ، و چون سوره نازل شد ، پيامبر به جبرييل گفت : « آن اندازه نيامدى تا مشتاق تو شدم » ، پس جبرييل گفت : « و شوق من نسبت به تو شديدتر بود ، ولى من بنده‌اى مأمورم ، و ما جز به فرمان پروردگارت فرود نمىآييم » . « 4 » از ابن عباس روايت شده است كه : وحى مدت پانزده روز از او متوقف شد ، پس مشركان گفتند : محمد را پروردگارش بدرود گفت و به او خشمگين شد ، و اگر امر او از خدا بود ، همچون گذشته ادامه مىداشت ، چنان كه با پيامبران پيش از او چنين بود « 5 » پس اين سوره نازل شد . / 171 اين سببها با يكديگر تداخل دارد ، و ممكن است كه تأخير وحى بيش از يك سبب مىداشته باشد ، و هر چه بود ، مؤمنان در معرض امتحان قرار گرفتند ، و اشتياق پيامبر به وحى افزايش يافت ، و شايعه پراكنيهاى مشركان بر باد رفت ، و مردمان دانستند كه سخن ايشان باطل است . [ 4 ] به همان گونه كه نور خورشيد پس از شبى تاريك منفجر مىشود ، و به همان گونه كه وحى پس از بريده شدن و انتظار نازل شد ، به همين گونه آخرت كه از لحاظ زمانى متأخر بر دنيا است بهتر و پاينده‌تر است ، و بر مؤمن لازم است كه براى رسيدن به نتايج شتاب نورزد ، چه ممكن است در تأخير آن مصلحتى بزرگ بوده باشد .

--> ( 3 ) - نور الثقلين / ج 5 ، ص 564 . ( 4 ) - مجمع البيان ، ج 10 ، ص 504 . ( 5 ) - القرطبى ، ج 20 ، ص 92 .